ห้องนอนคนแพ้ไรฝุ่น: จัดห้องยังไงให้ไรฝุ่นอยู่ยาก

คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลระบุว่าผู้ใหญ่ที่เป็นโรคภูมิแพ้ในไทยราว 70–90% แพ้ไรฝุ่น และห้องที่มีไรฝุ่นมากที่สุดในบ้านคือห้องนอน เพราะไรฝุ่นกินขุยผิวหนังของคน และชอบที่อุ่นและชื้นอย่างที่นอน หมอน และผ้าห่ม

การซื้อเครื่องดูดไรฝุ่นช่วยได้ แต่ถ้าห้องยังเต็มไปด้วยพรม ตุ๊กตา และผ้าที่ซักยาก ไรฝุ่นก็กลับมาเร็ว บทความนี้ไล่จัดห้องนอนทีละจุด ตามคำแนะนำของ สสส. และโรงพยาบาลในไทย พร้อมบอกว่าวิธีไหนได้ผลน้อยกว่าที่คนส่วนใหญ่คิด

ไรฝุ่นอยู่ตรงไหนในห้องนอน

ไรฝุ่นตัวเล็กเกินกว่าจะมองเห็นด้วยตาเปล่า และไม่ได้ลอยอยู่ในอากาศนาน สารก่อภูมิแพ้ส่วนใหญ่มาจากมูลและซากของมัน ซึ่งสะสมอยู่ในเนื้อผ้าและฝุ่นตามจุดเหล่านี้

ความชื้นคือปัจจัยที่ทำให้ไรฝุ่นในไทยมีมาก ไรฝุ่นไม่ดื่มน้ำ แต่ดูดความชื้นจากอากาศ เอกสารของมหาวิทยาลัยเคนทักกีอธิบายว่าเมื่อความชื้นสัมพัทธ์ต่ำกว่าราว 50% ไรฝุ่นจะเสียน้ำจนอยู่ไม่ได้ ขณะที่ความชื้นในกรุงเทพฯ ช่วงหน้าฝนสูงถึงราว 80%

จัดห้องนอนทีละจุด

ที่นอน

• หุ้มที่นอนด้วยผ้าคลุมกันไรฝุ่น สสส. แนะนำผ้าที่ทอแน่นจนไรฝุ่นและมูลผ่านไม่ได้ หรือผ้าคลุมพลาสติกหรือไวนิล
• ดูดผิวที่นอนอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง หน้าฝนเพิ่มเป็น 2–3 ครั้ง เน้นตะเข็บและขอบที่นอน
• พลิกด้านที่นอนเดือนละครั้งแล้วดูดอีกด้าน
• ตากแดดจัดได้ถ้ายกไหว สสส. แนะนำครั้งละ 3 ชั่วโมงขึ้นไป แต่ให้ถือเป็นวิธีเสริม

หมอน ผ้าห่ม และผ้าปู

• ซักผ้าปูที่นอน ปลอกหมอน และปลอกผ้าห่มทุก 1–2 สัปดาห์ด้วยน้ำร้อน 55–60°C งานวิจัยพบว่าน้ำ 60°C ฆ่าไรฝุ่นได้หมด ขณะที่ 40°C ไรฝุ่นส่วนใหญ่ยังรอด
• ถ้าเครื่องซักผ้าที่บ้านไม่มีโหมดน้ำร้อน ให้ใช้ร้านซักผ้าที่มีโปรแกรมน้ำร้อนสำหรับเครื่องนอน
• ใส่ปลอกหมอนกันไรฝุ่นไว้ใต้ปลอกหมอนปกติ
• เลือกหมอนและผ้าห่มที่ซักทั้งชิ้นได้ จะดูแลง่ายกว่าแบบที่ซักได้แค่ปลอก

พื้นห้อง

• ไม่ปูพรมในห้องนอน พื้นแข็งอย่างกระเบื้องหรือไม้ทำความสะอาดง่ายกว่ามาก
• เช็ดพื้นและพื้นผิวด้วยผ้าชุบน้ำหมาด ๆ แทนการกวาด ซึ่งทำให้ฝุ่นฟุ้ง
• ถ้าใช้เครื่องดูดฝุ่น ให้เลือกรุ่นที่มีตัวกรอง HEPA และเทถังฝุ่นนอกห้องนอน

ผ้าม่าน เฟอร์นิเจอร์ และตุ๊กตา

• สสส. แนะนำไม่ให้ใช้เฟอร์นิเจอร์หุ้มผ้าและผ้าม่านในห้องนอน ถ้ายังอยากใช้ม่าน ให้เลือกแบบที่ถอดซักได้ง่ายแล้วซักเป็นประจำ
• ไม่เก็บตุ๊กตาขนนุ่มไว้ในห้องนอน ถ้ามีตัวที่เด็กต้องกอดนอน ให้ซักด้วยน้ำร้อน 55–60°C หรือใส่ถุงแช่แข็งเพื่อฆ่าไรฝุ่น
• เก็บเสื้อผ้าและของที่ไม่ได้ใช้ในตู้ที่ปิดได้ ไม่วางกองไว้ให้ฝุ่นจับ

สัตว์เลี้ยง

สสส. แนะนำไม่ให้นำสัตว์เลี้ยงเข้าห้องนอน เพราะรังแคของสัตว์เป็นอาหารของไรฝุ่น และขนสัตว์เองก็เป็นสารก่อภูมิแพ้อีกชนิดหนึ่ง

ความชื้นและการระบายอากาศ

• ตั้งเป้าความชื้นในห้องนอนให้ต่ำกว่า 50% เครื่องวัดความชื้นแบบดิจิทัลช่วยให้รู้ค่าจริงของห้อง
• การเปิดแอร์ช่วยดึงความชื้นออกจากอากาศ ส่วนห้องที่ชื้นมากในหน้าฝน เครื่องลดความชื้นช่วยได้ตรงจุดกว่า
• สสส. แนะนำให้เปิดประตูหน้าต่างห้องนอนอย่างน้อยวันละ 1 ชั่วโมง แต่ในช่วงที่ค่าฝุ่น PM2.5 สูง ให้เลือกเปิดในเวลาที่ค่าฝุ่นต่ำ ดู วิธีดูค่าฝุ่นก่อนเปิดหน้าต่าง

เช็กลิสต์ห้องนอนคนแพ้ไรฝุ่น

จุด	ควรทำ	ควรเลี่ยง
ที่นอน	ผ้าคลุมกันไรฝุ่น ดูดสัปดาห์ละครั้ง	ที่นอนเก่าที่ไม่เคยทำความสะอาด
หมอน ผ้าห่ม	ซักน้ำร้อน 55–60°C ทุก 1–2 สัปดาห์	ซักน้ำเย็นอย่างเดียว
พื้น	พื้นแข็ง เช็ดด้วยผ้าหมาด	พรม การกวาดแห้ง
ผ้าม่าน เฟอร์นิเจอร์	แบบถอดซักได้ หรือไม่ใช้ผ้า	โซฟาผ้า ม่านหนาที่ไม่ได้ซัก
ของเล่น	ซักร้อนหรือแช่แข็ง เก็บนอกห้องนอน	ตุ๊กตาขนนุ่มบนเตียง
อากาศ	ความชื้นต่ำกว่า 50% ระบายอากาศเมื่อค่าฝุ่นต่ำ	ห้องปิดอับชื้นตลอดหน้าฝน

สิ่งที่ช่วยได้น้อยกว่าที่คิด

ตากแดดแทนการซักน้ำร้อน

การตากแดดช่วยลดความชื้นในที่นอนและหมอน แต่โรงพยาบาลสมิติเวชธนบุรีอธิบายว่าแดดมักไม่ร้อนถึงระดับที่ฆ่าไรฝุ่นได้ทั้งหมด จึงใช้เป็นวิธีเสริม ไม่ใช่วิธีหลัก

แสง UV ในเครื่องดูดไรฝุ่น

งานวิจัยปี 2555 พบว่าแสง UV-C ต้องส่องนาน 60 นาทีที่ระยะ 10 ซม. จึงฆ่าไรฝุ่นตัวเต็มวัยได้ทั้งหมด ขณะที่เครื่องดูดไรฝุ่นผ่านแต่ละจุดแค่ไม่กี่วินาที สิ่งที่ได้ผลจริงในเครื่องคือการตบและดูด อ่านรายละเอียดใน แสง UV ฆ่าไรฝุ่นได้จริงไหม

ดูดอย่างเดียว

งานวิจัยจากนิวซีแลนด์พบว่าการดูดที่นอนทุกวันนาน 8 สัปดาห์ลดสารก่อภูมิแพ้จากไรฝุ่นได้ราว 85% แต่การศึกษาในหอพักของมหาวิทยาลัยมหิดลพบว่ายังเหลือสารก่อภูมิแพ้ตกค้างมากพอสมควร การดูดจึงได้ผลดีที่สุดเมื่อทำคู่กับการซักร้อนและผ้าคลุมกันไรฝุ่น

คำถามที่พบบ่อย